Je doet niet wat je denkt dat je doet
Misschien heb je al eens verbaasd naar jezelf gekeken op een foto of een filmpje, omdat hoe je zit, staat, kijkt, spreekt, beweegt… er anders uitziet dan hoe je het ervaart.
F.M. Alexander, de grondlegger van de Alexandertechniek, ontdekte als acteur dat subjectieve gewaarwording ons op een dwaalspoor kan brengen. Hij noemde dat “unreliable sensory appreciation”. Het voelt alsof je ‘recht’ staat, maar je staat eigenlijk scheef. Je denkt dat je ontspannen bent, maar één van je schouders is opgetrokken zonder dat je je daar bewust van bent. Waarom gebeurt dat? Hoe komt het dat we soms niet doen wat we denken dat we doen?
De hersenen construeren een lichaamsgevoel vanuit een heleboel informatie. De meest gekende bron van input komt van de zintuigen, bijvoorbeeld het visuele. Een muzikant ziet bijvoorbeeld zijn handen en instrument tijdens het spelen. Die visuele informatie draagt bij aan de inschatting van hoe zijn lichaam rond zijn instrument georganiseerd is.
We hebben daarnaast ook een ingenieus vestibulair systeem dat informatie geeft over beweging en oriëntatie van het hoofd. Samen met andere sensorische informatie helpt het om ons evenwicht te bewaren en onze bewegingen te coördineren. Voor een danser is dit systeem voortdurend aan het werk wanneer hij draait, springt of snel van richting verandert.
Proprioceptie is het binnenkomen van informatie via sensoren in spieren, pezen en gewrichten. Het geeft onze hersenen info over de positie van ons lichaam in de ruimte en over beweging (ook kinesthesie genoemd). Ook zonder voortdurende visuele informatie kan een muzikant weten waar zijn vingers zich op een klavier of snaren bevinden. Kortom:
al deze input komt samen in het unieke lichaamsgevoel dat we hebben en in de manier waarop we bewegen.
Tegelijk zorgen ervaringen en gewoontes ervoor dat er zich interne modellen vormen in ons brein, die beïnvloeden hoe we de wereld interpreteren en wat we verwachten. Ervaringen en gewoontes kleuren op die manier ook de waarneming van ons eigen lichaam in.
Ik geef een voorbeeld van hoe een gewoonte mijn lichaamsgevoel beïnvloedde. In mijn Alexandertechniek lessen ontdekte ik dat ik in staande houding meestal op mijn voorvoeten steunde. Mijn gewicht lag dus een stuk naar voor. Het gevolg was dat ik onbewust, om niet naar voor te vallen, mijn knieën opspande en mijn onderrug hol maakte. Ik had vaak last in mijn onderrug, maar legde tot dan toe helemaal niet het verband met hoe ik stond. Van het naar voren neigen was ik me niet bewust, het was een gewoonte, en mijn brein beschouwde dit als “normaal”. Het behoorde tot het interne model dat mijn brein ontwikkeld had van “staan”.
Toen mijn Alexandertechniek leraar me via manuele begeleiding subtiel uit deze gewoonte bracht, waardoor mijn balans dynamischer verdeeld werd over de hele onderkant van mijn voeten, voelde dat in eerste instantie heel oncomfortabel. Het was alsof ik achterover zou vallen. Ik wankelde, mijn lichaamsgevoel was in de war.
Met andere woorden: gewoonten kunnen ervoor zorgen dat een bepaalde houding of beweging heel vertrouwd aanvoelt, ook al is het niet de beste optie. Daardoor is een verandering van die gewoonte niet zo eenvoudig. Wat “goed” of “normaal” voelt, kan die verandering serieus in de weg staan.
Dat bedoelde F.M. Alexander met “unreliable sensory appreciation”: wat vertrouwd of juist voelt, is niet noodzakelijk een betrouwbare aanwijzing voor hoe je lichaam zich daadwerkelijk organiseert.
Externe feedback kan daarom heel nuttig zijn. Een spiegel kan je bijvoorbeeld tot op zekere hoogte interessante informatie geven over je houding of beweging. Liggen op de grond of tegen een vlakke muur staan geeft je feedback over je rug. Een yoga-instructeur of kinesist kan je vertellen of de uitvoering van een oefening al dan niet overeenkomt met hoe je het zelf ervaart. In je artistieke praktijk kan het verhelderend zijn om jezelf te filmen, en ook observaties van collega’s of leraars kunnen je nieuwe informatie geven.
In Alexandertechniek lessen krijg je via manuele begeleiding en verbale instructies van de leraar nieuwe informatie en ervaringen over hoe je jezelf organiseert en beweegt. Zo kun je gewoontes en patronen van spanning op het spoor komen die je bewegings-vrijheid in je artistieke activiteit beperken.
Wil je je gewoontes onderzoeken en je lichaamsbewustzijn verfijnen? Ontdek wat een Alexandertechniek traject voor jou kan betekenen:
